(1)
Osmanlı Tarihçiliği, hem bir dilbilimsel araştırma, belgelendirme, okuma, tâhlil, hükmetme, eleştirme, tâsnif, muhakeme, tefsir alanıdır, hem de bir anlatma, yazma, takdim etme, belletme, delillendirme alanıdır.
Osmanlı Tarihi, Beylikler Dönemi'nden başlar, Cumhuriyet'in İlânı'na kadar sürer.
1240'lardan 1920'lere, asırları bulmuş bir tarih.
Osmanlı Tarihi'nde, iktisat araştırmalarının özel bir yeri vardır.
ben, kısaca, bugüne kadar okuduğum Osmanlı İktisat Tarihçileri'nden bahsedeyim.
1 Fuat Köprülü
Fuat Köprülü, aslında Osmanlı Siyasî Tarihi, Osmanlı Kültür Tarihi, Osmanlı Edebiyat Tarihi alanlarında araştırmalar yapmıştı, yayınladığı eserlerin çoğu bu alanların kapsamında eserlerdir. ama, Fuat Köprülü'nün Osmanlı İktisat Tarihi alanındaki çalışmaları da küçümsenemez, Bizans Tarihi ile Osmanlı Tarihi karşılaştırmalarında, iktisat araştırmalarından öğrendiği ya da iktisat araştırmaları yaparken keşfettiği birtakım bilgiler ya da ilkeler yer alır. Osmanlı Beyliği'nin Kuruluş yıllarını anlatırken de, Fuat Köprülü, iktisat metodlarını kullanır.
Fuat Köprülü'nün öğrencileri arasında bir çok Osmanlı İktisat Tarihi araştırmacısı vardır. Fuat Köprülü, siyaset ile din, ekonomi ile kültür gibi birbirini etkileyen alanları "total" bir anlayış içinde ele almıştı, bu açıdan Fransız Tarihçi Braudel'le yakınlaşmıştı.
2 Ömer Lütfi Barkan
Ömer Lütfi Barkan da, Fuat Köprülü ile aynı dönemde tarihçilik yapmış, Osmanlı İktisat Tarihi alanında büyük eserler yaratmış bir Tarihçi idi. Ömer Lütfi Barkan'ın "Türkiye'de Toprak Meselesi" başlığı ile yayınlanan onlarca araştırması, başka ülkelerin tarihçilerini de etkilemiş bir tarihçilik eseri idi.
Osmanlı Devleti'nin yayılması, "kolonicilik"e yönelmesi, Osmanlı İmparatorluğu'nun iktisadî kuruluşu, iktisadî özellikleri, iktisadî tarihi, Ömer Lütfi Barkan tarafından tüm unsurları ile araştırılmıştı.
Ömer Lütfi Barkan, Osmanlı Tarihi Arşivleri'nin bir Tarihçi tarafından tümüyle araştırılamayacağı gerçeğini unutmadan bir çok belge okumuş, arşivlerde uzun yıllar çalışmıştı.
Ömer Lütfi Barkan, dünyanın başka yerlerindeki tarihçilerin de saygısını kazanmış, bir çok uluslararası sempozyumda tebliğler okumuş, konferanslarda yer almıştı.
Fransız Tarihçi Braudel, Ömer Lütfi Barkan'ın ve asistanlarının yardımları olmadan "2. Felipe Döneminde Akdeniz ve Akdeniz Dünyası" kitabının bazı bölümlerini yazamayacağını söylemişti.
3 Mustafa Akdağ
Osmanlı İktisat Tarihi alanında araştırmalar yapmış bir Tarihçi de, Mustafa Akdağ idi. Mustafa Akdağ , "Türkiye'nin İktisadî ve İçtimaî Tarihi" kitabını yazarken, Osmanlı Beyliği'nin Kuruluş yıllarından Osmanlı İmparatorluğu'nun çöküş yıllarına kadar geçen süredeki iktisadî olguları, iktisat gerçeklerini araştırmıştı.
Mustafa Akdağ, Osmanlı Devleti'nin "sınıflara bölünmüş" bir "feodal bir yapı" getirdiğini kanıtlayıcı bir araştırma yapmıştı, Osmanlı Toplumu, hem Avrupaî toplumlara benziyordu, hem de Asyatik toplumlara. Osmanlı Toplumu, hem farklı dinlere yönelmiş bir halk idi, hem de İslâmî hukukun, İslâmî kültürün fethedip hükmettiği bir halk idi. ama, iktisat gerçekleri ya da iktisadî şartlar, Osmanlı Toplumu'nu laik bir siyaset'e, laik bir hukuk'a yöneltmişti.
Mustafa Akdağ, "Türk Halkının Dirlik ve Düzenlik Kavgası, Celâlî İsyanları" kitabı ile de Osmanlı Sosyal Tarihi alanında büyük bir eser yaratmıştı. Mustafa Akdağ, bu eserinde, Osmanlı Devletleşmesi Tarihi'ni daha ayrıntılı olarak araştırmış, bürokrasi ile köylülerin, devlet merkezi ile halk sınıflarının ilişkilerini yazmıştı.
4 Halil İnalcık
Halil İnalcık da, Osmanlı Sosyal Tarihi, Osmanlı Siyasî Tarihi, Osmanlı İktisat Tarihi gibi alanlarda büyük eserler yaratmış, Osmanlı Arşivleri'nde yıllarca çalışmış, Osmanlı Tarihi'nin tüm dünyada araştırmacılar kazanmasında rol oynamış bir Tarihçi'dir.
Halil İnalcık'ın "Osmanlı Devleti'nin Ekonomik ve Sosyal Tarihi" kitabı, bu alanda yayınlanmış büyük eserlerden biridir, Halil İnalcık, kitabı İngilizce yazmıştı, daha sonra Türkçe'ye çevrildi.
Halil İnalcık, Osmanlı İktisat Tarihi'ndeki tüm unsurları, tarihsel aşamalanmaları, sosyal sınıflaşmayı, siyasî etkileri ve siyasî özellikleri, kültürel boyutları, dinsel iktisadî unsurları, Osmanlı Ordusu ile Osmanlı İktisat Yapısı arasındaki bağlantıları, Osmanlı Sarayı'nın özelliklerini, tarihsel konularını araştırmış, yazmış bir Tarihçi'dir.
5 Muammer Sencer
Muammer Sencer, "Türkiye'de Toprak Ağalığının Kökenleri" kitabı ile, Osmanlı İktisat Tarihi alanında özel bir yer edinmiş bir Tarihçi'dir. Muammer Sencer, Osmanlı Toplumu'nun "feodalite"ye dönüşmesinin -Avrupaî anlamda- nedenlerini, aşamalanmalarını, özelliklerini yazmıştı, "Türkiye'de Toprak Ağalığı'nın Kökenleri"nde.
Muammer Sencer, Osmanlı Köyü'nün, Osmanlı Tarımı'nın, Osmanlı Vergi Sistemi'nin, Osmanlı Köy Feodalizmi'nin, Osmanlı Köy Ekonomisi'nin, Osmanlı Toprak Mülkiyeti Yapısı'nın niteliklerini araştırmış bir Tarihçi idi, bu konulardaki keşiflerini yazdığı araştırma eserlerinde okuruz.
Muammer Sencer, Osmanlı İktisat Tarihi alanında, iyi bir araştırma kaynağı yaratmıştı.
SİNAN ÖNER
