Türkiye'de Siyasî Tarih Araştırmaları (3)

3) Mehmet Ali Aybar
Yazar, Gazeteci, Hukukçu, Siyasetçi Mehmet Ali Aybar, aynı zamanda bir "siyasî tarih yazarı"dır, hem Osmanlı, hem de Türkiye Cumhuriyeti Tarihi'nin bir çok konuları, Mehmet Ali Aybar tarafından ele alınmış ve yazılmıştı. meselâ, Kıbrıs Sorunu, Türkiye'deki siyasî haklar ve demokrasi ile ilgili konular, Türkiye'nin ekonomi alanında yaşadığı eşitsizlikler ve siyasete yansımaları ile ilgili konular, Osmanlı'nın ve Türkiye'nin sosyal sınıflar açısından tarih konuları, işçi sınıfı ile burjuvazi ve bürokrasi ilişkileri ile ilgili konular.
Mehmet Ali Aybar, 1962 ile 1971 arasında Türkiye İşçi Partisi'nde Genel Başkanlık ve Milletvekilliği yapmıştı. çok sonra, "TİP Tarihi"ni yazdı Mehmet Ali Aybar, üç ciltte Türkiye İşçi Partisi Tarihi'ni anlatmıştı. "Niçin Sosyalizm?", "Demokrasi, Bağımsızlık, Sosyalizm", "Aybar ile Söyleşiler" kitaplarında, Mehmet Ali Aybar, bir "siyasî tarih araştırmacısı" olarak da yazmış ve söyleşmişti. Mehmet Ali Aybar, ekonomi ile siyaset, hukuk ile siyaset, kültür ile siyaset, din ile siyaset, dünya coğrafyası ile siyaset arasındaki ilişkilerin tarihini ele alan bir çok makale yazmıştı. Mehmet Ali Aybar'ın yayınladığı "Zincirli Hürriyet" gazetesi de, 1946'da "çok partili rejim"e geçildiği yıllarda, okurlarını eğitmiş bir gazete idi, "Zincirli Hürriyet"teki yazılarında da, Mehmet Ali Aybar, "siyasî tarih" alanındaki araştırmalarından yararlanmıştı.
Mehmet Ali Aybar, "sosyalizmin tarihi" ile ilgili de bir çok makale yazdı, hem "dünya sosyalizmi"nin, hem de "Türkiye'ye özgü sosyalizm"in tarihini yazdı. Mehmet Ali Aybar, "Russell Mahkemesi" üyesi olarak, "Vietnam Savaşı"nda işlenen "savaş suçları"nı araştırırken de, bir "siyasî tarih araştırmacısı" olarak, dünya politikasında, dünyanın hukuk sorunlarının aşılmasında çaba harcamıştı.
SİNAN ÖNER

Türkiye Siyasî Tarihi Araştırmaları (2)

2) Feroz Ahmad
Profesör Feroz Ahmad, Türkiye siyasî tarih araştırmaları alanında başlıca "otorite"lerden biridir. Feroz Ahmad, 2. Meşrûtiyet Siyaseti ile ilgili araştırmalar yapmıştı, İttihât ve Terâkki Cemiyeti ile ilgili makaleler, kitaplar hazırladı. daha sonra da, Cumhuriyet'in ilânı sonrası siyasî tarih alanı ile ilgili araştırmalar yaptı. "Demokrasi Sürecinde Türkiye" kitabı, Demokrat Parti'yi esas alan bir araştırma kitabıdır, Profesör Feroz Ahmad'ın yazdığı; 1945'den itibâren Türkiye'nin siyasî ve ekonomik konularını, gelişmelerini, tartışmalarını ele alır kitapta, Feroz Ahmad.
Profesör Feroz Ahmad, Osmanlı'nın yıkılış yılları siyaseti ile Cumhuriyet'in kuruluş ve gelişme yılları siyaseti arasındaki fark ve benzerlikleri anlamak açısından da çok değerli kaynaklar üretmiş bir Tarihçi'dir.
SİNAN ÖNER

Türkiye Siyasî Tarihi Araştırmaları (1)

1) Tarık Zafer Tunaya
Profesör Tarık Zafer Tunaya, Türkiye Siyasî Tarihi Araştırmaları alanında eserleri ile ilk araştırmacılardan biridir. "Türkiye'de Siyasî Partiler" eseri, iki büyük ciltten oluşur. önce Osmanlı Devleti'nin yıkılış yıllarındaki siyasî partileşmeleri anlatır, Tarık Zafer Tunaya, belgeleri ile birlikte. sonra da, Cumhuriyet sonrası siyasî partileşmeleri anlatır.
Tarık Zafer Tunaya, "objektif" bir inceleyicidir, belgeleri sıralar, yorumlamaktan çok anlamayı amaçlar. anlarken anlatır Tarık Zafer Tunaya, okurlarına, siyasî tarihi olduğu gibi anlatmayı seçer.
Tarık Zafer Tunaya, Türkiye'yi oluşturmuş siyaset hareketlerini tarihsel öncüllerine bağlayıcı bir tablo hazırlamıştır, anlatırken pek geçmişe gitmese de, tabloda tarih vardır, modernleşmiş Türkiye'nin siyasî hareketlenmeleri açısından.
Profesör Tarık Zafer Tunaya, başka kitaplarında, derslerinde, konferanslarında, siyasî tarih konularına yönelir, siyaset alanının sorunlarına yaklaşımlar geliştirir.
SİNAN ÖNER 
 

Biyografiler ve Tarihyazımı

Tarihyazımı ile biyografiler arasındaki ilişki çok eski tarihlere gider.
Eski Yunan ve Eski Roma tarihçileri biyografi yazma alışkanlığına sahip idiler.
demek ki, 2500-3000 yıl önce, biyografi yazma geleneği vardı.
Türkiye'deki tarihçiliğin dallarından biri de, biyografi yazarlığıdır, hâlâ bir çok tarihçi, biyografik notlar yazmayı seçiyor, biyografiyi tarihyazımının bir maddesi olarak görüyorlar.
Şevket Süreyya Aydemir'in "Enver Paşa", "Tek Adam", "İkinci Adam" gibi biyografileri, Cumhuriyet Tarihi açısından hâlâ vazgeçilmez biyografik eserlerdir.
Rasih Nuri İleri'nin "Atatürk ve Komünizm" kitabı da biyografik bir eserdir.
Abidin Dino'nun "Sinan"ı, Memet Fuat'ın "Nâzım Hikmet"i, Oğuz Atay'ın "Bir Bilim Adamının Romanı" gibi biyografik eserler, tarihyazımı alanında, tarihçiliğimizi besleyen kaynaklardır.
SİNAN ÖNER

Osmanlı İktisat Tarihi Araştırmaları (4)

11) Muzaffer İlhan Erdost
Muzaffer İlhan Erdost, Osmanlı İktisat Tarihi Araştırmaları alanına, makaleleri, notları, kitapları ile katkıda bulunmuş usta bir Tarihçi'dir. Muzaffer İlhan Erdost, Veteriner Fakültesi Mezûnu bir Veteriner'ken, gazetecilik yapmaya başladı, "Pazar Postası"nda, "Ulus"ta. sonra da, kitaplar yazmaya, kitaplar yayınlamaya başladı. Muzaffer İlhan Erdost, İkinci Yeni Şiir Akımı'nın da liderlerinden biri idi, Edip Cansever, Cemal Süreya, Turgut Uyar, Ece Ayhan, Tevfik Akdağ gibi şairler ile. Muzaffer İlhan Erdost, Osmanlı İktisat Tarihi alanında, "Osmanlı Mülkiyet İlişkileri" kitabı ile saygın bir yer almıştır. "Osmanlı Mülkiyet İlişkileri"nde, Muzaffer İlhan Erdost, Osmanlı Devleti'nin iktisadî özelliklerini, Osmanlı topraklarının mülkiyet konularını, Osmanlı Toplumu'nun sınıfsal yapısını, Osmanlı Köylüleri'nin vergilendirilmesi gibi iktisat konularını çözümlemiş, yazmıştı. Muzaffer İlhan Erdost, "feodalite", "Asya Tipi Üretim Tarzı", "ortaçağ toprak köleliği" gibi konuları da ele aldı, yazdı. Muzaffer İlhan Erdost, daha sonra da, "Ülke" Dergisi'nde yayınladığı makalelerde Osmanlı İktisat Tarihi konularını yazmıştı.
SİNAN ÖNER

Osmanlı İktisat Tarihi Araştırmaları (3)

10) Kerim Sadi
Kerim Sadi, Osmanlı Devleti'nin son yıllarında yetişmiş, Atatürk'ün Cumhuriyet'i ilânı ile, Osmanlı Tarihi Araştırmaları alanında araştırmalarını yoğunlaştırmış, Batılı iktisatçıları okumuş, ilk eserlerini ve çevirilerini Atatürk'ün Cumhurbaşkanlığı yıllarında yayınlanmıştı. Kerim Sadi, Karl Marx'ın iktisat alanında yaptığı araştırmaları farklı dillerde incelemiş bir Tarihçi idi. Kerim Sadi, aynı zamanda bir Siyasî Tarihçi olarak da eserler yazmıştı, kütüphaneler, yayınevleri kurmuştu Kerim Sadi, Cumhuriyet'in ilk dönemlerinde Tarihçilik ve çeviri alanında bir "otorite" idi.
Kerim Sadi, Komintern ve Türkiye Komünist Partisi ile de ilişkiler kurmuş, Komünist Profesörler arasında dostlar edinmiş, Komünist eğilimli Milletvekilleri ile, Bakanlar ile arkadaşlıklar kurmuş bir Marxist Tarihçi idi. 
Kerim Sadi'nin "Türkiye'de Sosyalizmin Tarihine Katkı" kitabı, Osmanlı Sosyalizmi'ni hem iktisadî tarih, hem de siyasî tarih açısından ele alan, çeşitli kaynaklardan yararlanarak yazdığı bir eserdi. Kerim Sadi, Osmanlı Sosyalizmi'nin iktisat alanındaki önerilerini, tezlerini, kitabında ayrıntıları ile yazmıştı. Kerim Sadi, 2. Abdülhamit ile Mithat Paşa'nın iktisat düşüncelerini de kitapta anlatmıştı, 1. Meşrûtiyet Yılları, Meclis-i Mebûsan'ın Kuruluşu, daha sonra 1908'deki Jön Türk Devrimi, İttihât ve Terâkki Hareketi, Kerim Sadi'nin kitabında anlattıkları arasında yer alırlar, İştirakçı Hilmi'nin Osmanlı Sosyalist Fırkası, Mustafa Suphi Bey'in Türkçü Sosyalizm'in liderlerinden biri olarak iktisat alanında yazdıkları, Kerim Sadi'nin ele aldığı kaynaklardan bazılarıdır.
Kerim Sadi, Sovyet İktisâdı ile de ilgilenmiş bir Tarihçi idi, Atatürk'ün Cumhurbaşkanlığı yıllarında Türkiye ile Sovyetler Birliği arasındaki iktisadî işbirliğinin gerçekleşmesinde, Kerim Sadi de rol oynamıştı. 
Kerim Sadi, tarihçilik özellikleri ile geleceğe kalmış bir Marxist idi.
SİNAN ÖNER

Osmanlı İktisat Tarihi Araştırmaları (2)

6) Yusuf Akçura

Tarihçi Yusuf Akçura, Osmanlı Devleti'nin yıkılış dönemlerinde, Türkçü Hareket'in siyasî liderlerinden biri idi, Asya'ya, Kafkasya'ya, Rusya'ya geziler yapmıştı, gezileri sırasında edindiği izlenimleri, düşüncelerini yazmıştı. Akçura, daha Osmanlı Dönemi'nde makaleler, kitaplar yayınladı, Osmanlı İktisat Tarihi ile ilgili notlar yazdı, araştırmalar yaptı.

Tarihçi Yusuf Akçura, Türkçülüğün siyasî liderlerinden biri olduğu gibi, iktisat alanında, Osmanlı Toplumu'nun iktisadî zenginleşmesi yönünde Türkçü iktisat politikaları önermişti. Türklük, Osmanlı iktisadî üretiminde ağırlık kazanıyordu, Balkan halkları bağımsızlaşırken, Araplar da Osmanlı'dan bağımsızlaşmayı seçiyorlardı, Türkler, Osmanlı Toplumu'nun ağırlıklı topluluğu idi, Kürtler'in, Rumlar'ın, Ermeniler'in, Çerkezler'in, Lazlar'ın yanısıra.

Yusuf Akçura, Türkler'in iktisat alanında öteki topluluklara lider olacağını, sanayileşmede, tarımsal modernleşmede, eğitimde, Türklüğün ağır basacağını, Türklüğün özelliklerinin yeni devletleşmeleri de etkileyeceğini yazmıştı.

7) İsmail Hüsrev Tökin

İsmail Hüsrev Tökin, İktisat Sosyolojisi alanında uzmanlaşmış bir Tarihçi idi. İsmail Hüsrev Tökin'in'in kardeşi Fürûzan Tökin de Gazeteci idi. Atatürk'ün Cumhuriyet'i ilân ettiği yıllarda, İsmail Hüsrev Tökin de araştırmalarını hızlandırmış, Atatürk'e, İnönü'ye, Bayar'a, reform ve devrim hareketlerinde destek olmak amacı ile, akademik, bilimsel çalışmalar yapıyordu. İsmail Hüsrev Tökin, "Türkiye'de Köy İktisadîyatı" kitabını yayınladığında, kitap büyük bir etki yaratmıştı.

İsmail Hüsrev Tökin, 1933'lerde yayına başlayan "Kadro Dergisi"nin de kurucuları arasında idi,  Burhan Belge, Yakup Kadri, Şevket Süreyya gibi yazarlar ve tarihçiler ile "Kadro"yu yayınlamaya başlamışlardı, Cumhuriyet Halk Fırkası'nın, Atatürk'ün ve İnönü'nün destekleri ile.

İsmail Hüsrev Tökin, Osmanlı köyünün yaşadığı tarihsel trajediyi, yeni Türkiye Devleti'nin nasıl aşacağını ve nasıl aştığını, köylerde yaptığı araştırmaların da yardımı ile anlatmıştı. İsmail Hüsrev Tökin, Batılı iktisat, sosyoloji ve tarih okullarının derslerinden de yararlanmış bir bilim adamı idi.

8) Şevket Süreyya Aydemir

Tarihçi, İktisatçı, Yazar Şevket Süreyya Aydemir, "Kadro"nun kurucuları arasında idi, ama daha önce, İktisat Bakanlığı'nda, Şeker Fabrikaları Genel Müdürü olarak çalışmıştı, Celâl Bayar'ın İktisat Bakanlığı sırasında. Şevket Süreyya Aydemir, Atatürk'ün de desteği ile, Sovyetler Birliği'nde, Moskova'da okumuş, iktisat, felsefe, tarih alanlarında dersler almış, Asya'da geziler yapmış, "Turancı Hareket"in liderleri arasına girmiş, "Kızıl Turan"ın, "Turancı Komünizm"in bir lideri olarak bir süre Rusya ve komşu ülkelerde yaşamıştı. sonra, Türkiye'ye gelen Şevket Süreyya, Atatürk'ün de önerileri ile İktisat Bakanlığı'nda Genel Müdür olarak çalışmış, hem de kitaplar yazmıştı.

Şevket Süreyya, "Kadro"nun, iktisat alanında yapılan reformlara destek olması için akademik, bilimsel çalışmalar yapmıştı.

Şevket Süreyya Aydemir, daha sonra, tarihçiliğe ağırlık vermiş, tarih alanında bir çok kitap yazmıştı. "İnkılâp ve Kadro", "Suyu Arayan Adam", "Tek Adam", "İkinci Adam", "Enver Paşa", "İhtilâlin Mantığı", Şevket Süreyya'nın yazdığı onlarca kitaptan bazılarıdır.

Şevket Süreyya, Türkiye'de "sosyalist bir ekonomi"nin nasıl kurulacağını, nasıl korunup nasıl geliştirileceğini sormuş, bu soruya yanıtlar aramış, yanıtlar yazmıştı. 

9) Doktor Hikmet Kıvılcımlı

Doktor Hikmet Kıvılcımlı, askerî doktor olarak daha Osmanlı'nın son yıllarında uzmanlaşmış, sonra Muğla'da Kuvvâyi Milliye Komutanı olmuş, aynı anda Muğla Bölgesi'nde doktorluk yapmıştı. Doktor Hikmet Kıvılcımlı, Atatürk'ün Cumhuriyet'i ilânı ile, Ankara'da, İstanbul'da yaşamaya başlamıştı. Doktor Hikmet Kıvılcımlı, iktisat, siyaset, tarih, sosyoloji, felsefe gibi alanlarda araştırmalar yapmış, makaleler, kitaplar yazmıştı. Doktor Hikmet Kıvılcımlı, çevirmenlik de yaptı, çevirilerini ve yazdığı kitapları, sahibi olduğu  "Marxizm Bibliyoteği Yayınevi"nde yayınladı. Doktor Hikmet Kıvılcımlı, 1919'da Sovyet Cumhurbaşkanı Lenin tarafından kurulan Komünist Enternasyonal'de yer aldı, bir süre sonra, Komintern'in Türkiye'deki yöneticilerinden biri oldu, Doktor Şefik Hüsnü, Reşat Fuat, Nâzım Hikmet gibi komünist liderlerle, Komintern'i Türkiye ve komşu ülkelerde yaymak için çalışmalar yaptılar. Doktor Hikmet Kıvılcımlı, aynı yıllarda Osmanlı Tarihi ile ilgili kitaplar yazmıştı. "Osmanlı Tarih Tezi", "Osmanlı Tarihinin Maddesi" gibi iktisat tarihi kitapları yazdı. Doktor Hikmet Kıvılcımlı, 1938'de Atatürk'ün vefâtının ardından siyasî "komplo"larla cezaevlerinde kaldı, 23 yıl kadar cezaevinde yaşadığı söylenir. Doktor Hikmet Kıvılcımlı, ancak 27 Mayıs 1960 İhtilâli öncesinde, kurduğu Sosyalist Vatan Partisi ile yeniden serbest siyasî faâliyetler yürüttü, 27 Mayıs 1960 İhtilâli sonrası da İşsizlikle Mücadele Derneği'ni Kurdu, Başkanlık yaptı. Doktor Hikmet Kıvılcımlı, Karl Marx'ın "Kapital"ini de Türkçe'ye çevirmişti, Doktor Hikmet Kıvılcımlı, kapitalistleşmenin işsizliği zorunlulukla kışkırtacağını, yayacağını, işsiz nüfûsun büyük bir sayıya ulaşacağını -Karl Marx'ın "Kapital"de yazdığı gibi- yazmıştı, İşsizlikle Mücadele Derneği olarak çeşitli kentlerde İşsizlikle Mücadele Mitingleri yapmışlardı. Doktor Hikmet Kıvılcımlı, Türkiye İşçi Partisi'nde yer aldı, 1968 Hareketleri'ne konferansları, kitapları ile katkılarda bulundu. Doktor Hikmet Kıvılcımlı, Osmanlı İktisat Tarihi alanındaki çalışmalarını yaşlılık yıllarında sürdürmüş idi, "Asya Tipi Üretim Tarzı" tartışmalarında Doktor Hikmet Kıvılcımlı da yer almış, Osmanlı Feodalizmi ile Batı Feodalizmi'nin benzerliklerini ve farklılıklarını yazmıştı. Doktor Hikmet Kıvılcımlı, Balkan Sosyalizmi'nin tarihi ile ilgili de araştırmalar yapmıştı. Doktor Hikmet Kıvılcımlı, Osmanlı İktisat Tarihi araştırmalarına Marxist bir metodun nasıl uygulanacağını kitapları ile kanıtlamış bir bilim adamı idi.

SİNAN ÖNER